Van Stoomweekend naar Vestingdagen 2.0

Het glanzende koper, de gitzwarte stoomwolken, de geur van smeerolie en schelle fluiten. De logge stoommachines die ratelend in beweging kwamen en knarsend en sissend over de bestrating van het Zuidfront reden. De vliegshows, kermis, braderie, vlootschouw en het vuurwerk; het waren de ingrediënten die de Hellevoetse Vestingdagen jaarlijks tot een groot succes maakten. Het groeide uit van een kleinschalig evenement tot een publiekstrekker van formaat.

Vroege begin
Na de opheffing van de RTM-tramlijn startte een groep liefhebbers rond de Veerhaven een museum, waar ze het oude materieel opknapten. Vanwege het tienjarig bestaan organiseerde het Trammuseum in augustus 1975 een eerste Stoomweekend met ritjes in de stoomtram en rondvaarten in een stoomboot. Het museum herhaalde dit evenement in juni 1978 om te vieren dat tien jaar eerder de eerste rit met de herstelde museumtram was gemaakt. Deze editie wordt beschouwd als het eerste officiële Stoomweekend en trok enkele duizenden bezoekers. Op zaterdag 25 augustus 1979 vond vervolgens de eerste Vestingdag plaats. Naast de tramritjes en rondvaarten met de stoomboot die in het kader van het tweede Stoomweekend bij de Veerhaven plaatsvonden, werden er in de Vesting een braderie, een rommelmarkt, een vlootschouw, een zeepkistenrace en een bal georganiseerd. De dag werd afgesloten met vuurwerk. Duizenden belangstellenden bezochten de activiteiten, die in 1980 een vervolg kregen en 30.000 bezoekers trokken. Vanaf de derde editie in 1981 was er sprake van twee Vestingdagen in het derde weekend van augustus, die gelijktijdig met het vierde Nationaal Stoomweekend en de vierde Wallenpop plaatsvonden. Dat jaar deed ook de kermis haar intrede. De stoommachines, brandweerwedstrijden, tentoonstellingen, braderie en een vlootschouw trokken in 1982 maar liefst 65.000 bezoekers en in 1985 waren het er ruim 135.000, waarvan er zo'n 25.000 het stoomterrein bezochten. De Vestingdagen, waarvan het Stoomweekend al spoedig min of meer als onderdeel werd beschouwd, waren in enkele jaren volwassen geworden.

Publiekstrekkers
De kermis en de braderie vormden de grootste trekkers. Maar in de loop der jaren waren er volop andere bezienswaardigheden, optredens en publiekstrekkers die een menigte op de been bracht. Zo was er Herman Brood die in 1986 optrad, Hans Kazan die in 1990 op het stoomterrein een speciale editie van het populaire tv- programma Prijzenslag speelde en Trafassi die in 2002 de stemming er na een verregende zaterdag weer een beetje in bracht.
In 1993 deed een andere publieks- trekker zijn intrede: de Airshow. Op zaterdagmiddag stonden de oevers van het Haringvliet vol toeschouwers om de stuntvliegers, historische toestellen en de straaljagers te bewonderen. Ofschoon slechts een deel van de enorme bezoekersstroom bereid was de entree te betalen om toegang te krijgen tot het terrein met de stoommachines, bleef ook het Stoomweekend een grote favoriet. Vooral de uit Engeland afkomstige machines waren graag geziene gasten, zoals de kermistractors Lord Nelson (1913) en Victoria (1926), de straatlocomotief The Wolverhampton Wanderer (1929) en het stoomkermisorgel Lady Hamilton. Ook de stoomwalsen, stoomdorsmachines, stoomautomobielen en stoomsleepboten die vanuit heel Nederland naar Hellevoetsluis afreisden werden door de liefhebbers aandachtig bekeken. Jaarlijks doorkruiste de stoet stoommachines de gemeente op weg naar het Zuidfront. Op de vooravond van de Vestingdagen vormde dit een leuk opwarmertje.

Nieuwe invulling
De Stichting Vestingdagen kon elk jaar een beroep doen op een legertje sponsors en vrijwilligers die het mogelijk maakten het evenement te organiseren. Ook de gemeente deed een duit in het zakje door subsidies en vergunningen te verlenen. Na 2000 werd het echter steeds moeilijker. Aan het organiseren van evenementen werden steeds strengere veiligheidseisen gesteld, de organisatie kreeg te maken met bezuinigen en het kostte meer moeite om drukbezette mensen te porren voor vrijwilligerswerk. Uiteindelijk speelden tal van factoren mee in de beslissing om de 30e editie in 2008 af te gelasten. Er waren zoveel haken en ogen rond verantwoordelijkheden, aansprakelijkheden en regels voor het organiseren van evenementen, dat de Stichting het onmogelijk achtte langer met vrijwilligers op verantwoorde wijze de Vestingdagen te organiseren. In allerijl werd in augustus 2008 het Zeeheldenweekend georganiseerd, een evenement dat een nautisch tintje had, met kermis op het Zuidfront, muziek op het plein voor het Landshuis, een vlootschouw in de Haaven, een braderie, een standwerker kampioenschap en een kunstkade. De daaropvolgende jaren ging het evenement onder de naam Zomer in de Vesting verder, tot het in 2012 weer Vestingdagen mocht heten. Met een combinatie van oude en nieuwe onderdelen werd in deze opzet de sfeer van vroeger weer opgeroepen. Het publiek kwam af op onder meer de reddingsoperaties met de SAR-helikopter, optredens van artiesten als Jody Bernal en Gijs Staverman, bingo met Fred van Leer, de Duckrace voor het goede doel en uiteraard de Amazing Stroopwafels die het evenement jaarlijks bij het Barbiertje met een optreden afsloten. De invulling had succes, want in 2017 bezochten zo’n 120.000 bezoekers de vesting, om onder meer de braderie en de kermis te bezoeken en de optredens van André Hazes en Lil’ Kleine bij te wonen. In 2018 werd het aantal zelfs op 130.000 geschat. In deze jaren werd tegelijkertijd definitief afscheid genomen van de stoommachines: het kostte intussen te veel subsidie om stoommachines de dure overtocht vanuit Engeland te laten maken.

Vestingdagen 2.0
Na de stille corona-jaren van 2020 en 2021 werd in 2022 uitgepakt met Vestingdagen 2.0, waarin de koers weer een beetje werd verlegd. Een nieuwe organisatie pakte de handschoen op en introduceerde naast vertrouwde onderdelen als de braderie, het autoplein en de kermis ook nieuwe onderdelen. Zo bood de vestingdagen plek aan militaire voertuigen, ringsteken met Zeeuwse paarden, de wedstrijd om de titel Sterkste man van Hellevoetsluis en een feelgood-spiritueel plein. Ook het populaire Vestingdagenfestival met bekende artiesten deed zijn intrede: in 2022 speelden de Snollebollekes en Gerard Joling de feesttent plat, in 2023 deed Mart Hoogkamer dat, in 2025 kwam Frans Bauer naar Hellevoetsluis en in 2026 zullen Lil’ Kleine en Andé Hazes terugkeren. En zo heeft het derde weekend van augustus voor elk wat wils: muziek, eten, kramen, activiteiten en vuurwerk. De Vestingdagen vinden zich na bijna een halve eeuw steeds weer opnieuw uit, maar ze blijven hoe dan ook onlosmakelijk met Hellevoetsluis verbonden.