Fietsroute Atlantikwall

Beschrijving

DE ATLANTIKWALL

5.000 kilometer kustverdediging. Vanaf 1939 werd een groot deel van Europa door het Duitse leger onder de voet gelopen. Jarenlange bezetting en onderdrukking volgde.
De kustlijn van Noorwegen tot aan de Frans-Spaanse grens vormde de westgrens van het zogenaamde Derde Rijk van de Nazi’s. Hier bestond na de zomer van 1940 nog één dreiging: het eiland Groot-Brittannië.
Hitler vreesde een geallieerde invasie op de bezette kust. Eind 1941 gaf hij daarom het bevel tot de bouw van de Neue Westwall, later de Atlantikwall genoemd. Het zou een 5.000 kilometer lange verdedigingslinie worden langs de gehele kuststrook. De duinen en het strand werden tot Sperrgebiet verklaard (verboden gebied). In de daarop volgende jaren werkten tienduizenden mensen, vaak gedwongen, aan een van de grootste bouwoperaties van de 20e eeuw. Ruim 80 jaar later zijn in de Duinen van Voorne nog steeds restanten van deze verdedigingslinie te zien. 

LANDSCHAPPELIJKE DIVERSITEIT 

Het Zuid-Hollandse kustlandschap is heel divers. De Duitsers werden geconfronteerd met zandstranden, uitgestrekte duingebieden, dijken, rivieren, eilanden, havens en bebouwing langs boulevards. Landinwaarts lagen polders met een nauw vertakt water- en wegennet en diverse steden en dorpen. Hier moest de infrastructuur zoals bruggen, spoorwegen, watergemalen, vliegvelden en industrie worden beschermd vanwege hun militaire of economische waarde. Vooral de bestuursstad Den Haag en de haven van Rotterdam, waartoe Hoek van Holland de poort vormt, waren van vitaal belang. De geografie en het strategisch belang bepaalde uiteindelijk in welke mate en hoe een gebied met verdedigingswerken werd ingericht.
Zo ontstonden in Zuid-Holland verschillende verdedigingsgebieden, waar Stützpunktgruppe Voorne er één van was. Het voormalige eiland vormde de zuidflank van de Festung Hoek van Holland en mede vanwege de aanwezige radarcomplexen werden er veel bunkers gebouwd. 

AANGETAST LANDSCHAP 

Om militaire redenen werden in sommige steden en dorpen complete woonwijken gesloopt en de bevolking massaal geëvacueerd. Op Voorne-Putten werd ondermeer de bebouwing langs de boulevard in Oostvoorne gesloopt maar ook in Hellevoetsluis verdwenen bijna alle gebouwen aan de linkerzijde van de vesting. Ook werden als verdedigingsmaatregel grote gebieden onder water gezet of voorzien van duizenden mijnen. Aan het eind van de oorlog domineerden tienduizenden betonnen bunkers en bakstenen bouwwerken en honderdduizenden kilometers aan prikkeldraad, loopgraven, veldversterkingen en allerlei soorten versperringen de Nederlandse kuststrook.

MYTHISCH ERFGOED 

De Atlantikwall nam in de Duitse oorlogspropaganda soms mythische proporties aan. Om de geallieerden angst in te boezemen en het moreel van de Duitse soldaten op te krikken wilde Hitler de suggestie wekken dat het een onneembare vesting was. Tijdens D-Day op 6 juni 1944 viel in Normandië echter het doek: de Atlantikwall was doorbroken door een inmense invasiemacht. De Duitsers boden echter ook daarna nog felle tegenstand en het duurde nog een klein jaar voordat ook het westen van Nederland was bevrijd. 

HISTORISCH ERFGOED

Na de bevrijding vormden de bunkercomplexen lelijke ‘littekens’ in een verminkt kustlandschap. De ongewilde Duitse erfenis werd zoveel mogelijk opgeruimd of onder een laag duinzand weggewerkt. Vanwege de Deltawet hebben vooral in de jaren 60 veel bunkers het veld moeten ruimen omdat ze een zwakke schakel vormden in de zeewaterkerende duinenrij. Ruim 80 jaar later zijn in de duinen en dijken van de provincie Zuid-Holland echter nog steeds restanten van de verdedigingslinie te zien. Inmiddels worden deze beschouwd als waardevol cultuurhistorisch erfgoed dat ons helpt te herinneren aan de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog.